Elektroencefalografia – EEG
  

  

Definicja i krótka historia EEG
Charakterystyka EEG
Badanie EEG – opis dla pacjentów
Badanie EEG – informacje dla techników
Aplikacja elektrod – informacje dla techników
Zastosowania EEG
Inne badania elektrofizjologiczne
  
Definicja i krótka historia EEG
Elektroencefalografia (EEG) jest metodą rejestracji spontanicznej czynności bioelektrycznej mózgu przy pomocy elektrod umieszczonych na powierzchni głowy. Sam zapis otrzymany przy pomocy tej metody nazywa się elektroencefalogramem (oznacza się go także skrótem EEG). Historia badań EEG zaczyna się w 1875 r., kiedy to Anglik Richard Caton poinformował o zarejestrowaniu prądów mierzonych na powierzchni kory oraz w głębi mózgu zwierząt. Podobne prace, związane z rejestracją prądów mózgowych prowadzili w tym samym czasie polscy uczeni, profesorowie Napoleon Nikodem Cybulski i Adolf Beck.
Za odkrywcę elektroencefalogramu u ludzi powszechnie uważany jest niemiecki lekarz i uczony Hans Berger (1873-1941). Początkowo Berger potwierdził doświadczalnie prace Catona i jego następców. Od 1920 roku, przy użyciu galwanometru strunowego Einthovena, Edelmena, a następnie firmowego urządzenia Siemensa badał czynność bioelektryczną ludzkiego mózgowia. W 1929 roku opublikował pierwsze zapisy elektroencefalograficzne rejestrowane z powierzchni czaszki, początkowo nad ubytkami kostnymi. W swym pierwszym doniesieniu Berger przedstawił podstawowe rytmy cechujące elektroencefalogram: alfa i niskonapięciowy beta. Następnie Berger publikował wiele prac, w których przedstawił różne zapisy elektroencefalograficzne człowieka, zarówno w stanach fizjologicznych, jak i patologicznych, w tym również zapis EEG padaczki.
Prace Bergera były kontynuowane przez wielu elektrofizjologów na całym świecie, należy tu wymienić nazwiska takie jak: Lord Adrian, Grey Walter, Gibbs, Lennox, Jasper. Obecnie EEG jest jedną z najbardziej podstawowych metod diagnostycznych w przypadku badania chorób neurologicznych, a w szczególności padaczki, co więcej jest też doskonałym narzędziem badawczym.
Początek strony      Strona główna
  
Charakterystyka EEG
EEG charakteryzuje się bardzo niską amplitudą rejestrowanego zapisu. Typowe EEG nie przekracza ok. 100 µV. Najwyższe wartości napięcia EEG, rejestrowane w czasie napadów padaczkowych mają zwykle kilkaset mikrowoltów. W porównaniu z dobrze znanym sygnałem EKG jest to więc badanie o amplitudzie sygnału dziesiątki razy mniejszej.
Można również podać charakterystyczny dla EEG zakres częstotliwości, dla rutynowo rejestrowanych zapisów jest to przedział od 1 Hz do kilkudziesięciu Hz. W zapisie EEG człowieka wyróżnia się kilka rytmów, dla których jednym z parametrów charakterystycznych jest właśnie częstotliwość. I tak rytm delta zawiera się w granicach 1 – 4 Hz, theta 4 – 8 Hz, alfa 8 – 13 Hz i beta powyżej 13 Hz. Rytmy te występują u ludzi w różnych warunkach i w różnym wieku.
Inną cechą charakterystyczną EEG jest oporność elektrod rejestrujących. Dla dobrych zapisów EEG powinna ona być utrzymywana poniżej 5 kOhm.
Początek strony      Strona główna
  
Badanie EEG – opis dla pacjentów
Badanie EEG wykonywane jest w pracowni EEG przez odpowiednio przeszkolonego technika. Badanie rozpoczyna się zapisaniem danych osoby badanej. Następnie zostają założone na głowę pacjenta elektrody rejestrujące. Popularne obecnie typy elektrod to: elektrody grzybkowe , gdzie kontakt ze skórą umożliwia nasączona słoną wodą gaza oraz elektrody miseczkowe, gdzie kontakt ze skórą umożliwia specjalny żel lub pasta. Elektrody grzybkowe mocowane są do głowy za pomocą gumowej siatki – tzw. czepka, a elektrody miseczkowe przyklejane kolodium lub pastą klejącą. Samo badanie wykonywane jest najczęściej w pozycji leżącej lub siedzącej, z zamkniętymi oczami. W trakcie badania pacjent może być kilkakrotnie poproszony o otwarcie i zamknięcie oczu. Może być także proszony o intensywne, kilkuminutowe oddychanie. Przed oczami pacjenta może także wielokrotnie błyskać lampa błyskowa lub inne urządzenie generujące błyski świetlne. Całość właściwego, rutynowego badania EEG trwa zwykle ok. 20 minut. Badanie EEG nie boli! Po badaniu technik zdejmuje elektrody, w przypadku zastosowania elektrod miseczkowych są one odklejane. Wynik badania, w zależności od standardu przyjętego w pracowni otrzymuje się w ciągu kilku dni, może go także otrzymać bezpośrednio lekarz kierujący na badanie.
Początek strony      Strona główna
  
Badanie EEG – informacje dla techników
Każde badanie powinno rozpocząć się zapisaniem danych pacjenta. Po tym etapie należy rozmieścić elektrody na głowie pacjenta. Należy dokładnie, zgodnie z systemem 10-20 pozycjonować elektrody. Wszystkie wątpliwości należy rozstrzygać poprzez pomiar głowy pacjenta, najlepszym rozwiązaniem są każdorazowe pomiary. Po umieszczeniu elektrod należy wykonać pomiar ich oporności. Oporności należy utrzymywać poniżej 5 kOhm. W razie występowania w czasie zapisu artefaktów należy ponownie kontrolować i poprawiać oporności. Przed przystąpieniem do właściwego zapisu należy zarejestrować fragment kalibracji (o ile jest to możliwe, część komputerowych aparatów EEG kalibruje się automatycznie). Po kalibracji należy wykonać właściwy zapis EEG, zgodnie z obowiązującymi w pracowni standardami i zaleceniami lekarza kierującego na badanie. Po wykonaniu badania, jeśli zmieniane były parametry zapisu (wzmocnienie, filtracje) należy ponownie wykonać zapis fragmentu kalibracji. Nie należy rutynowo używać włączonego filtru sieciowego.
Dokładne opisy procedur wykonywania badań EEG i standardy EEG precyzują zalecenia Polskiego Towarzystwa Neurofizjologii Klinicznej . Opracowane na świecie standardy publikowane są przez International Federation Of Clinical Neurophysiology .
Początek strony      Strona główna
  
Aplikacja elektrod – informacje dla techników
Przed przystąpieniem do rozmieszczania elektrod na głowie pacjenta należy dokładnie oznaczyć ich położenie zgodnie z zasadami przyjętymi w systemie 10-20. Następnie należy oczyścić i odtłuścić ustalone miejsca skóry głowy – najlepiej specjalnie do tego przeznaczoną pastę lub żelem np. Nuprep ewentualnie czystym alkoholem (etylowym lub izopropylowym) lub acetonem. (Uwaga: Spirytus i aceton wysuszają skórę, co powoduje pogorszenie kontaktu elektroda-skóra.) Elektrody miseczkowe należy przykleić do skóry głowy przy pomocy kolodium lub pasty klejącej np. EC2, miseczki wypełnić wcześniej pastą przewodzącą - np. również EC2 lub Ten20 albo po przyklejeniu żelem przewodzącym do EEG przy pomocy strzykawki z tępą! igłą. Elektrody grzybkowe umieszcza się na głowie przy pomocy siatki gumowej, elektrody te powinny być nasączone roztworem soli fizjologicznej, która zapewnia kontakt elektryczny skóry głowy z elektrodą. Należy utrzymywać oporność elektrod poniżej 10 kOhm, lepiej poniżej 5 kOhm. Ważne jest utrzymywanie zbliżonych oporności wszystkich elektrod, dotyczy to także elektrody referencyjnej i uziemiającej. Po badaniu należy zdjąć elektrody, oczyścić skórę głowy z resztek żelu lub pasty. Kolodium odkleja się przy pomocy acetonu, pasty EC2 i Ten20 zmywa się wodą.
Pacjentów w czasie wcześniejszego zapisywania na badanie należy poprosić o umycie głowy w przeddzień badania (nie w dniu badania!).
Początek strony      Strona główna
  
Zastosowania EEG
Obecnie można zauważyć stopniowe odchodzenie od badań EEG na rzecz badań neuroobrazujących takich jak tomografia komputerowa czy też rezonans magnetyczny. Badanie EEG jest natomiast cały czas niezbędne tam, gdzie należy analizować funkcję mózgu, a nie struktury anatomiczne. Do podstawowych zastosowań EEG zalicza się dziś diagnostykę padaczki, gdzie jest ono wykorzystywane łącznie z innymi badaniami. Ponadto EEG można stosować do analizy działania leków. Stosunkowo nowym zastosowaniem EEG jest metoda neurofeedbacku, która używa innego typu aparatury niż klasyczne pracownie EEG.
Początek strony      Strona główna
  
Inne badania elektrofizjologiczne
Do szerokiego spektrum metod elektro- i neurofizjologicznych zaliczają się także: elektrokortykografia (ECoG), elektromiografia (EMG), badanie potencjałów wywołanych (EP), itp. Jednakże autor tej strony, nie posiadając szerszych osobistych doświadczeń w tej materii nie chce ich bliżej opisywać. W zamian za to mogę polecić zestawy odnośników dostępne np. na stronie PTNK czy też EC-IFCN.
Początek strony      Strona główna


  
© Piotr Walerjan MEDISOFT